Basis C2C bekeken

[Douwe Jan Joustra]

In de aanloop van de bijeenkomst in Lochem op 9-9-9 ontstond een emaildiscussie met enkele deelnemers. Het was Thijs de la Court die een hele rake analyse gaf, die ik jullie niet wil onthouden. De context was dus dat we zochten naar de echte kern en 'greenwashing' of werken aan efficienty, buiten beeld wilden houden. Thijs zei daar het volgende over:

C2C is veel meer dan MVO, duurzaam inkopen en een iso 26000 certificaat. Niets ten nadele van deze onderdelen overigens. Maar dat is dit dus geen C2C en vooral het heeft te maken met een klassieke invulling van duurzaamheid.

Ik neem aan dat ieder het boek van Braungart en McDonough heeft gelezen. Er zijn twee elementen die daarin (mijn inziens) wezenlijk zijn:
a) Het verschil tussen downcycling, recycling en upcycling
b) Het belang van een integrale, procesgerichte benadering

ad a het verschil tussen downcycling, recycling en upcycling
De uitdaging is om te komen tot upcycling in de processen van Cradle to Cradle. Dus geen levenscyclus analyse van wieg tot graf meer... maar een ander concept van wieg naar de volgende wieg. En die volgende wieg is van meer kwaliteit dan de eerste wieg. We voegen als het ware ecologische/kwaliteitswaarde toe aan producten als we produceren en consumeren. Dat is wel wezenlijk, want daarmee krijg je een randvoorwaarde die je uitdaagt om je hele proces ter discussie te stellen. Zo willen wij niet klimaatneutrale huizen bouwen (nou ja... dat is best mooi, maar we weten eigenlijk heel goed dat we dan maar met een deelaspect bezig zijn). We willen huizen bouwen die energie en voedsel produceren. Het is dus goed voor de duurzame ontwikkeling om in zo'n huis te wonen, je voegt waarde toe. Zo zal de landbouw CO2 moeten gaan vastleggen, de bodem moeten gaan verbeteren en tegelijk waardevol voedsel moeten produceren. Je gaat dan anders kijken. Bijvoorbeeld anders naar biogas, want reststromen uit de mest/mais e.d. in biogas omzetten en vervolgens verbranden is nog steeds een vorm van het weg laten lekken van koolstof naar de atmosfeer, terwijl we het in de bodem terug willen krijgen. Ook kortcyclisch koolstof is van grote toegevoegde waarde in de bodem.

Kortom: ons gesprek gaat over upcyclen

ad b het belang van een integrale, procesgerichte benadering
Ik gaf al aan dat het een systeembenadering is. McDonough en Braungart geven dat ook goed aan in hun boek. Je moet in staat zijn aannames terug te analyseren naar hun basis, productieprocessen op hun betekenis en inhoud ter discussie te stellen en je zult dat in de samenleving moeten doen. Het is geen technische fix, maar het ter discussie stellen van processen en hun doelen. Niet om vervolgens een radicale sociaal economische verandering te bewerkstelligen... Nee, dat is juist van het C2C concept het interessante. Het gaat uit van een aantal heldere en logische randvoorwaarden die ons vragen doen stellen bij productiesystemen. Heel concreet uit onze praktijk (en ik zal het daarover hebben): Als we in combinatie van stedelijke ontwikkeling en landbouw met biovergisting en algenkweek gaan werken op een oude afvalstort, dan hebben we daar veel elementen die kunnen leiden tot C2C, tot upcyclen en inderdaad uit afval voedsel produceren. Maar het landbouwsysteem zelf moet daar ook bij betrokken worden (ik noemde al het belang van het verhogen van de C-concentratie in de bodem) en dan moeten we kijken naar het doel van dat systeem. Een goed belegde boterham voor familie-bedrijven en het produceren van gezond voedsel voor onze samenleving is een helder doel. De vraag is of de huidige systemen op termijn dat doel blijven dienen en dan is het interessant om de 'powerfarm' (biovergisting/algenkweek) te combineren met het versterken van kringlopen in de landbouw. Dat kan ook heel goed, door bv. met een betere mix van jong- en melkvee te werken en de akkerbouw in de regio beter te integreren in de melkveehouderij. Het kan ook door veel betere technieken van bemesting en door precisie-landbouw. In een dergelijk systeem past het powerfarm concept ook beter, want uit dat systeem komen dan ook nutrienten vrij (zoals fosfaten en stikstof, zowel in afvalwaterstromen, digestief als in algenproducten) die direct in de omgeving terug kunnen zonder energetische verliezen. Maar dergelijke systeembenaderingen zijn slechts mogelijk door goede samenwerking in het gebied. We moeten met elkaar op onderzoek naar de perspectieven en geen dogma neerzetten. Het proces van dat onderzoek is wezenlijk waarbij een cooperatieve (dus ook als bedrijfsvorm) aanpak mogelijk goed aansluit bij de identiteit van de regio. Het is geen technische fix of mooie intentie, maar vooral een zoektocht waarbij we de randvoorwaarden steeds met elkaar in beeld houden.
En die randvoorwaarden zijn helder benoemd in de werken van Braungart & McDonough.

Kortom: Dit is de visie die de la Court voorlopig hanteert voor de gemeente Lochem. En zoals hij aangaf: ook MVO, duurzaam inkopen en klimaatbeleid vinden zij wezenlijk. Maar Lochem gaat nu een slag verder en dieper en de uitdaging is te laten zien dat het toepasbaar is op lokatie en dat betrokkenen dat begrijpen en in die route mee willen, als innovatoren, als risicodragers, als pioniers en koplopers. Dat is 'ondernemen'... in duurzame ontwikkeling.


Daarmee zet de la Court een hoge ambitie neer voor de gemeente Lochem. Maar voorlopig lijkt hij het gelijk wel enigszins aan zijn zijde te hebben. De bijeenkomst op 9-9-9 in de schouwburg van Lochem kende een uitverkochte zaal (420), met een wachtlijst van nog eens 60. De avond was een zinderende eknismaking met C2C voor enkele, maar velen kwamen om verdieping te krijgen van hun begrip van C2C. Intense presentaties en tegen het eind een stevige discussie maakten het tot een zeer geslaagde avond. de la Court en Braungart waren beden op dreef. Maar de toon werd al gezet door burgemeester Leemreijze, die gezeten of een afvalton (een echt vuilnisvat ofwel 'jiskefet') de zaal meenan in zijn beleving van C2C en daar was, in het licht van bovenstaande, niks mis mee!!