afstudeerwerk Cradle to Cradle

[John van den Berg]

Beste lezers,

Samen met mijn afstudeerpartner ben ik voor de opleiding bouwkunde aan de HTS in Arnhem (HAN) bezig een literatuuronderzoek te doen naar Cradle to Cradle. Ons korte PVA voor dit onderzoek ziet er als volgt uit:

Doelstelling
• Met deze literatuurstudie zullen wij een goed onderbouwde mening vormen over Cradle to Cradle. Wij zullen de verschillende meningen over Cradle to Cradle bestuderen en de voor en tegen argumenten onderzoeken.

Vraagstelling
1. Wat is Cradle to Cradle?
2. Wat is het principe van Cradle to Cradle?
3. Wat zijn de sterkten en de zwakten van het principe van Cradle to Cradle?
4. Speelt de geschiedenis van de industriële revolutie en de ECO Efficiency Beweging een rol in de sterkten en zwakten van Cradle to Cradle?
Hoofdstukindeling
1. Het principe Cradle to Cradle
Een gedetailleerde omschrijving van het concept Cradle to Cradle zoals staat beschreven in het boek Cradle to Cradle: afval = voedsel.

2. Sterkte en zwakte van Cradle to Cradle
Een onderzoek naar verschillende meningen op het principe van Cradle to Cradle. Welke sterkte en welke zwakte ken het Cradle to Cradle concept en welke wegen het zwaarst in onze mening?

3. Geschiedenis
Een onderzoek naar de rol van de geschiedenis van de industriële revolutie en de ECO Efficiency Beweging op het vormen van het concept Cradle to Cradle. Heeft dit een rol gespeeld en zo ja, welke rol?

4. Cradle to Cradle
Is het mogelijk om een goed onderbouwde mening te vormen over het concept Cradle to Cradle?


Nu is onze motivatie tot het beginnen van deze discussie vooral het verzamelen van meningen en tips over het bovengenoemde. Bij deze willen we jullie als mede Cradle to Cradle geïnteresseerden dan ook uitdagen met ons mee te denken.

Een leuk detail is dat we ten behoeve van onder andere dit onderzoek komende zondag vertrekken naar Wuhan, China. We zullen onze bevindingen met betrekking tot Cradle to Cradle graag met jullie delen via dit blog.

Wij hopen snel van jullie te horen.

Met vriendelijke groet,

John & Yosser

[Harry te Riele]

Beste John,
Ik weet niet of het precies een reactie op je vragen is. Eerder schreef ik voor VROM de volgende snelle transitie-impressie over C2C & NL. Misschien vind je het veel te fragmentarisch. Kijk maar. En succces!
Harry te Riele, Storrm CS & VVM/SIMS, destijds - 2008 - ook EUR/DRIFT.

2 Q’s:
1. Wat is inhoudelijk nieuw aan C2C ten opzichte van wat we al doen?
2. Welke rol moet de overheid spelen bij het versterken of vasthouden van de inspiratie, passie en energie die het concept teweegbrengt in Nederland? Wat kan de overheid/VROM betekenen voor C2C?

Ik ben geen afvalman, ik denk in innovaties en systeemtransities.
Het systeem als niet deskundige beziend, krijg ik de volgende indruk.

Eerst maar eens de historie.
Drie decennia stabiele ontwikkeling van het afvalverwerkingssysteem vanaf mid jaren ’30 gaat vooraf aan langzaam opkomende instabiliteit, eerst sluipend mid jaren ’60, later veel heviger in de jaren ’80.
(‘63 sterfte Grote Sterns door Telodrin van Shell Pernis), ‘74 proces tegen Kalimijnen;
eerste glasbak 1978, 80 Lekkerkerk/Philips Duphar,
‘84 Bhopal Union Carbide, Diosynth, ‘85 start Zure regen campagnes,
‘’86 Sandoz Basel in brand, bluswater in de Rijn,
‘87 convenant met wasmiddelfabrikanten stopzetten fosfaten inwasmiddelen,
’89 chemisch afvaldumping Segwaert in het Waalse Mont Saint Gibert
en verdacht van chemisch afval mixen met huisvuil)
De chemische en verpakkingsindustrie krijgen zeer slecht imago.

Vanaf jaren ’90 ontstaat er een nieuwe stabiele fase: het lukt een professioneel werkend afvalbeheerssysteem te creëren, met als basisingrediënten mgt systemen en mac-waarden, zuivering en sanering, lca-berekeningen en ontwerpaanpassingen, low citizen awareness, alles samen leidend tot nieuwe gezichtspunten rond goed en slecht. De spelregels draaien nu om een concentratie- en verdelingsvraagstuk.

De chemie transformeert naar het beste jongetje van de klas.
Verpakkingen blijven gewantrouwd, maar ieder erkent de vele functies ervan.

Alternatieve denkbeelden leggen het hierbij af. Jan van der Velde van Novem was in 1992/3 actief binnen het "Nationaal Onderzoeksprogramma Hergebruik afvalstoffen" met de term "Van wieg tot wieg". De contour waarbinnen Jan die uitspraak deed, de innovatiegolf Ecodesign, leidde tot demonstratieprojecten maar redde het niet in de opschalingsfase, ondanks de inspanning van VROM en EZ. De nichespelers werden overspoeld door de macro-ontwikkeling "shareholder value als voorwaarde voor quality of the commons". Ecodesign had daarvoor geen betekenisvolle bijdrage in petto. En had je de overheid nodig voor het borgen van de eco-innovaties dan moest je 12 jaar in de wachtstand.

Vanaf mid jaren ’90 neemt het afvalsysteem soepel de nieuwe macro-ontwikkeling rond marktdenken op. De rollen worden aangepast. Er ontstaan afvalspelers met grote commerciële belangen.

Het loopt redelijk goed evenals regulering. VROM noch partners zijn vanaf dan beïnvloedbaar met nieuwe toekomstbeelden. Het systeem is stabiel en de hele handhaving wordt bijvoorbeeld verplaatst naar SenterNovem.
De systeemvrede wordt tot voor kort alleen ontsierd door berichten uit ontwikkelingslanden.

Is in Nederland de doos gesloten, Brussel is ambitieuzer en begint de duimschroeven aan te draaien rond lucht- en waterkwaliteit en gezondheid (Reach) (en bodem?).

Itt Nederland is België sinds 2005 wel gevoelig voor verdergaande ambities. Het start het transitieproces Duurzaam Materialenbeheer op in 2006, een door de Vlaamse minister van Leefmilieu, Natuur en Energie gelegitimeerd proces. Het concentreert op integraal grondstoffenbeheer, kringlopen, consumptie en productiesystemen. Zie site Openbare Vaamse AfvalstoffenMaatschappij OVAM www.ovam.be/jahia/Jahia/pid/1658?lang=null, contactpersoon Walter Tempst.


NL Anno 2008
Anno 2008 wordt er weer genuanceerd gedacht over de weldaad van de markt en spoelt er nieuwe golf duurzaamheid over de wereld. Sommige andere systeemprincipes zijn inmiddels óók gewijzigd. Snel stijgende grondstofprijzen. Brussel. De rehabilitatie van idealen. Marktplaats.nl. Biodegradables. Reach. Het maakt nieuwe vergezichten mogelijk. Nieuwe denkers kiezen experimenteren met die paden en komen tot nieuwe concepten. Het wakkert een nieuw gevoel van urgentie aan. Ineens herinnert iedereen zich de nadelen van deze stabiele periode:
- Slechte productkwaliteit, vroegtijdige productvernietiging, grondstofverspilling, hoog energiegebruik, druk op biodiversiteit door grondstofwinning en dumpen afval in derde wereld, sociale impact door dumpen in derde wereld, consumptiestimulering, jaarlijkse groeibehoefte afvalindustrie met bijbehorende afhankelijkheidsproblemen, gebrekkige werking convenantaanpak.
Er ontstaan opnieuw condities voor een nieuwe faseovergang.

C2C
C2C is in transitiemgt-termen een streefbeeld. C2C is wezenlijk ambitieuzer dan de eco-innovatiegolf van midden jaren ’90. C2C kiest andere spelregels om een afvalsysteem mee op te bouwen dan dat we in ons huidige systeem gebruiken. Het zet het filosofisch principe van 100% circulaire economie tegenover een systeem dat bouwt via mac-waarden concentreert op verdelingsvraagstukken.

Een systeem bevat altijd vele historische lagen met elementen die elkaar aanvullen en completeren. Zo zijn onze tandpastatubes nog steeds uniform. Hihi.
Ik vermoed dat we voor een decennium staan waarin meerdere toekomstbeelden rond afval naast elkaar bestaan. C2C gaat daar ongetwijfeld deel van uit maken, zijn invloed uitoefenend op een geschikt deel van de product/dienst/infrasystemen en zijn historische spoor achterlatend.

Velen geloven dat het de enige lange-termijn optie is. Ikzelf denk daar genuanceerder over. Er zullen ongetwijfeld sectoren zijn waar C2C bijvoorbeeld leidt tot een grote extra energiebehoefte. Bovendien geloof ik principieel niet in The end of History.
C2C gaat verder voorbij aan het consumptievraagstuk (suggestie wordt gewekt dat juist meer consumptie goed is), maar is zeker aantrekkelijk voor een deel van het afvalsysteem. Het lijkt technologisch georiënteerd.

Grote kracht zit in de inspiratie en maatschappelijke mobilisatiekracht. C2C creëert enthousiasme en dynamiek. Laten we daar in elk geval gebruik van maken. Nederland kan zijn kenniseconomie ertoe inzetten en er exportposities mee opbouwen.

In tijden van overgang weet niemand welk nieuw systeemprincipe het gaan winnen. De rol van de overheid is dan te zorgen dat meerdere lijnen ingeslagen kunnen worden totdat er enkele dominant blijken te worden. Het vraagt om flexibiliteit, het verminderen van de dominantie van het huidige regime en om collectieve reflexiviteit. Omdat het betekent dat we de routines verlaten, vraagt het ook om extra mensen.

Overheidsrol
Ik zou de overheden aanraden – ook de nationale - hun rol vrij stevig te spelen, passend bij de komende tijdsgeest. We hebben de afgelopen regeringsperioden internationaal teveel verwijten gekregen onze kennispositie niet uit te buiten, de sociale aspecten van duurzaamheid erbij te laten hangen en coördinatie te laten verslonzen.

Samenvatting
De discussie over de toekomst van ons afvalbeheer, of liever grondstoffenbeheer, moet weer geopend. Een faseovergang komt opnieuw in het vizier en de overheid kan dit proces mede richten en versnellen dan wel remmen. C2C is een aantrekkelijk streefbeeld dat de overheid ook als zodanig kan steunen, maar de overheid moet daarnaast de onderliggende problemen agenderen (door maatschappelijke partijen laten bediscussiëren en structureren) en in bredere zin de discussie over uitgangspunten van ons toekomstige afvalsysteem openen.

VROM krijgt er een prachtige ingang mee om eigen rol, competentie en instrumenten te herzien:
Er zal een periode aanbreken waarin meerdere toekomstbeelden naast elkaar bestaan. De overgangsfase vraagt om een rijkere modus dan handhaven en reguleren (die komen overigens wel weer terug), en dus om andere mensen en methoden.

Drie voorbeelden voor NL
Ik heb drie voorbeelden.
1. Een nieuw voorbeeld waarbij de industrie claimt 100% recycling te kunnen verzorgen is de regeneratie van bitumen uit daken en wegen en industriële toepassingen. Bitumen schijnt net als glas volledig recyclebaar te zijn, zonder verlies van functionele eigenschappen. Bij Esha in Groningen verschijnt momenteel de eerste 100% recyclingfabriek. Dat te stimuleren lijkt me kat in’t bakkie voor VROM. Ik ben hier overigens niet onpartijdig.
2. Indien we besluiten alle niet-afbreekbare verpakkingen verplicht geel te kleuren, zal de switch naar biodegradables snel gemaakt worden en zullen consumenten de verpakkingen bovendien uitstekend uit elkaar kunnen houden.
3. Waarom liggen speeltuinen toch nog altijd bezaaid met plastic seals van de rietjes die tegen drinkkartonnetjes aangeplakt zitten? Dat lijkt me een uiterst eenvoudig op te lossen probleem met C2C in het achterhoofd?

Zet hem op, mevrouw de minister.

[Mark]

Hoi,

Ik heb een onderzoek gedaan naar cradle to cradle in kunst/cultuurhistorisch opzicht (voor mijn studie aan de AHK in Amsterdam) met als titel: 'In hoeverre kan cradle to cradle uitgroeien tot een nieuwe industriele revolutie?' Daarin heb ik op veel punten die jullie noemen een antwoord gevonden. Onder andere heb ik een vergelijking gemaakt met de eerste Industriele Revolutie. Stuur een email naar: markraemaekers[at]hotmail.com, misschien is het wat voor jullie.

[John van den Berg]

Beste Harry,

Zoals ik al eerder via de e-mail heb geschreven zijn wij je erg dankbaar voor je reactie. We hebben mede op basis van jouw stuk wat meer onderzoek gedaan richting C2C als mogelijke uitkomst van een transitie in ons afvalverwerkingsysteem. Dit heeft er toe geleid dat we de opzet van onze studie hebben uitgebreid. Waar we eerst vooral onderzoek deden naar C2C, doen we nu ook onderzoek naar de positie van C2C in een transitie. Daarbij is de geschiedenis belangrijker geworden dan in de oorspronkelijke opzet en het toekomstbeeld beter te benaderen.

Onze nieuwe indeling voor het onderzoeksrapport is globaal de volgende:

1. Het verwerken van afval en het productieproces.
Geschiedenis van afval en het productieproces
Waarom is afval een probleem en wat is het probleem?
2. Cradle to Cradle
Wat is het concept Cradle to Cradle?
Is Cradle to Cradle de oplossing van het probleem?
3. Transitie
Hoe komen we van het probleem naar de oplossing?
Via de tansitie een overzicht geven van de verschillende veranderingen in het systeem.
Hoe zijn we nu bezig met het oplossen van het probleem?
4. Visie en mening
Is het concept Cradle to Cradle als oplossing van het probleem haalbaar?

Wij hopen dat we in contact kunnen blijven over dit onderwerp.

Met vriendelijke groet,

John van den Berg

Harry te Riele zei:

Beste John,
Ik weet niet of het precies een reactie op je vragen is. Eerder schreef ik voor VROM de volgende snelle transitie-impressie over C2C & NL. Misschien vind je het veel te fragmentarisch. Kijk maar. En succces!
Harry te Riele, Storrm CS & VVM/SIMS, destijds - 2008 - ook EUR/DRIFT.

2 Q’s:
1. Wat is inhoudelijk nieuw aan C2C ten opzichte van wat we al doen?
2. Welke rol moet de overheid spelen bij het versterken of vasthouden van de inspiratie, passie en energie die het concept teweegbrengt in Nederland? Wat kan de overheid/VROM betekenen voor C2C?

Ik ben geen afvalman, ik denk in innovaties en systeemtransities.
Het systeem als niet deskundige beziend, krijg ik de volgende indruk.

Eerst maar eens de historie.
Drie decennia stabiele ontwikkeling van het afvalverwerkingssysteem vanaf mid jaren ’30 gaat vooraf aan langzaam opkomende instabiliteit, eerst sluipend mid jaren ’60, later veel heviger in de jaren ’80.
(‘63 sterfte Grote Sterns door Telodrin van Shell Pernis), ‘74 proces tegen Kalimijnen;
eerste glasbak 1978, 80 Lekkerkerk/Philips Duphar,
‘84 Bhopal Union Carbide, Diosynth, ‘85 start Zure regen campagnes,
‘’86 Sandoz Basel in brand, bluswater in de Rijn,
‘87 convenant met wasmiddelfabrikanten stopzetten fosfaten inwasmiddelen,
’89 chemisch afvaldumping Segwaert in het Waalse Mont Saint Gibert
en verdacht van chemisch afval mixen met huisvuil)
De chemische en verpakkingsindustrie krijgen zeer slecht imago.

Vanaf jaren ’90 ontstaat er een nieuwe stabiele fase: het lukt een professioneel werkend afvalbeheerssysteem te creëren, met als basisingrediënten mgt systemen en mac-waarden, zuivering en sanering, lca-berekeningen en ontwerpaanpassingen, low citizen awareness, alles samen leidend tot nieuwe gezichtspunten rond goed en slecht. De spelregels draaien nu om een concentratie- en verdelingsvraagstuk.

De chemie transformeert naar het beste jongetje van de klas.
Verpakkingen blijven gewantrouwd, maar ieder erkent de vele functies ervan.

Alternatieve denkbeelden leggen het hierbij af. Jan van der Velde van Novem was in 1992/3 actief binnen het "Nationaal Onderzoeksprogramma Hergebruik afvalstoffen" met de term "Van wieg tot wieg". De contour waarbinnen Jan die uitspraak deed, de innovatiegolf Ecodesign, leidde tot demonstratieprojecten maar redde het niet in de opschalingsfase, ondanks de inspanning van VROM en EZ. De nichespelers werden overspoeld door de macro-ontwikkeling "shareholder value als voorwaarde voor quality of the commons". Ecodesign had daarvoor geen betekenisvolle bijdrage in petto. En had je de overheid nodig voor het borgen van de eco-innovaties dan moest je 12 jaar in de wachtstand.

Vanaf mid jaren ’90 neemt het afvalsysteem soepel de nieuwe macro-ontwikkeling rond marktdenken op. De rollen worden aangepast. Er ontstaan afvalspelers met grote commerciële belangen.

Het loopt redelijk goed evenals regulering. VROM noch partners zijn vanaf dan beïnvloedbaar met nieuwe toekomstbeelden. Het systeem is stabiel en de hele handhaving wordt bijvoorbeeld verplaatst naar SenterNovem.
De systeemvrede wordt tot voor kort alleen ontsierd door berichten uit ontwikkelingslanden.

Is in Nederland de doos gesloten, Brussel is ambitieuzer en begint de duimschroeven aan te draaien rond lucht- en waterkwaliteit en gezondheid (Reach) (en bodem?).

Itt Nederland is België sinds 2005 wel gevoelig voor verdergaande ambities. Het start het transitieproces Duurzaam Materialenbeheer op in 2006, een door de Vlaamse minister van Leefmilieu, Natuur en Energie gelegitimeerd proces. Het concentreert op integraal grondstoffenbeheer, kringlopen, consumptie en productiesystemen. Zie site Openbare Vaamse AfvalstoffenMaatschappij OVAM www.ovam.be/jahia/Jahia/pid/1658?lang=null, contactpersoon Walter Tempst.


NL Anno 2008
Anno 2008 wordt er weer genuanceerd gedacht over de weldaad van de markt en spoelt er nieuwe golf duurzaamheid over de wereld. Sommige andere systeemprincipes zijn inmiddels óók gewijzigd. Snel stijgende grondstofprijzen. Brussel. De rehabilitatie van idealen. Marktplaats.nl. Biodegradables. Reach. Het maakt nieuwe vergezichten mogelijk. Nieuwe denkers kiezen experimenteren met die paden en komen tot nieuwe concepten. Het wakkert een nieuw gevoel van urgentie aan. Ineens herinnert iedereen zich de nadelen van deze stabiele periode:
- Slechte productkwaliteit, vroegtijdige productvernietiging, grondstofverspilling, hoog energiegebruik, druk op biodiversiteit door grondstofwinning en dumpen afval in derde wereld, sociale impact door dumpen in derde wereld, consumptiestimulering, jaarlijkse groeibehoefte afvalindustrie met bijbehorende afhankelijkheidsproblemen, gebrekkige werking convenantaanpak.
Er ontstaan opnieuw condities voor een nieuwe faseovergang.

C2C
C2C is in transitiemgt-termen een streefbeeld. C2C is wezenlijk ambitieuzer dan de eco-innovatiegolf van midden jaren ’90. C2C kiest andere spelregels om een afvalsysteem mee op te bouwen dan dat we in ons huidige systeem gebruiken. Het zet het filosofisch principe van 100% circulaire economie tegenover een systeem dat bouwt via mac-waarden concentreert op verdelingsvraagstukken.

Een systeem bevat altijd vele historische lagen met elementen die elkaar aanvullen en completeren. Zo zijn onze tandpastatubes nog steeds uniform. Hihi.
Ik vermoed dat we voor een decennium staan waarin meerdere toekomstbeelden rond afval naast elkaar bestaan. C2C gaat daar ongetwijfeld deel van uit maken, zijn invloed uitoefenend op een geschikt deel van de product/dienst/infrasystemen en zijn historische spoor achterlatend.

Velen geloven dat het de enige lange-termijn optie is. Ikzelf denk daar genuanceerder over. Er zullen ongetwijfeld sectoren zijn waar C2C bijvoorbeeld leidt tot een grote extra energiebehoefte. Bovendien geloof ik principieel niet in The end of History.
C2C gaat verder voorbij aan het consumptievraagstuk (suggestie wordt gewekt dat juist meer consumptie goed is), maar is zeker aantrekkelijk voor een deel van het afvalsysteem. Het lijkt technologisch georiënteerd.

Grote kracht zit in de inspiratie en maatschappelijke mobilisatiekracht. C2C creëert enthousiasme en dynamiek. Laten we daar in elk geval gebruik van maken. Nederland kan zijn kenniseconomie ertoe inzetten en er exportposities mee opbouwen.

In tijden van overgang weet niemand welk nieuw systeemprincipe het gaan winnen. De rol van de overheid is dan te zorgen dat meerdere lijnen ingeslagen kunnen worden totdat er enkele dominant blijken te worden. Het vraagt om flexibiliteit, het verminderen van de dominantie van het huidige regime en om collectieve reflexiviteit. Omdat het betekent dat we de routines verlaten, vraagt het ook om extra mensen.

Overheidsrol
Ik zou de overheden aanraden – ook de nationale - hun rol vrij stevig te spelen, passend bij de komende tijdsgeest. We hebben de afgelopen regeringsperioden internationaal teveel verwijten gekregen onze kennispositie niet uit te buiten, de sociale aspecten van duurzaamheid erbij te laten hangen en coördinatie te laten verslonzen.

Samenvatting
De discussie over de toekomst van ons afvalbeheer, of liever grondstoffenbeheer, moet weer geopend. Een faseovergang komt opnieuw in het vizier en de overheid kan dit proces mede richten en versnellen dan wel remmen. C2C is een aantrekkelijk streefbeeld dat de overheid ook als zodanig kan steunen, maar de overheid moet daarnaast de onderliggende problemen agenderen (door maatschappelijke partijen laten bediscussiëren en structureren) en in bredere zin de discussie over uitgangspunten van ons toekomstige afvalsysteem openen.

VROM krijgt er een prachtige ingang mee om eigen rol, competentie en instrumenten te herzien:
Er zal een periode aanbreken waarin meerdere toekomstbeelden naast elkaar bestaan. De overgangsfase vraagt om een rijkere modus dan handhaven en reguleren (die komen overigens wel weer terug), en dus om andere mensen en methoden.

Drie voorbeelden voor NL
Ik heb drie voorbeelden.
1. Een nieuw voorbeeld waarbij de industrie claimt 100% recycling te kunnen verzorgen is de regeneratie van bitumen uit daken en wegen en industriële toepassingen. Bitumen schijnt net als glas volledig recyclebaar te zijn, zonder verlies van functionele eigenschappen. Bij Esha in Groningen verschijnt momenteel de eerste 100% recyclingfabriek. Dat te stimuleren lijkt me kat in’t bakkie voor VROM. Ik ben hier overigens niet onpartijdig.
2. Indien we besluiten alle niet-afbreekbare verpakkingen verplicht geel te kleuren, zal de switch naar biodegradables snel gemaakt worden en zullen consumenten de verpakkingen bovendien uitstekend uit elkaar kunnen houden.
3. Waarom liggen speeltuinen toch nog altijd bezaaid met plastic seals van de rietjes die tegen drinkkartonnetjes aangeplakt zitten? Dat lijkt me een uiterst eenvoudig op te lossen probleem met C2C in het achterhoofd?

Zet hem op, mevrouw de minister.

[John van den Berg]

Hoi Mark,

Erg interessant stuk. We zijn je er erg dankbaar voor dat je het met ons hebt willen delen. Zie eventueel ook het antwoord op het stuk van Harry te Riele

Met vriendelijke groet,

John van den Berg

Mark zei:

Hoi,

Ik heb een onderzoek gedaan naar cradle to cradle in kunst/cultuurhistorisch opzicht (voor mijn studie aan de AHK in Amsterdam) met als titel: 'In hoeverre kan cradle to cradle uitgroeien tot een nieuwe industriele revolutie?' Daarin heb ik op veel punten die jullie noemen een antwoord gevonden. Onder andere heb ik een vergelijking gemaakt met de eerste Industriele Revolutie. Stuur een email naar: markraemaekers[at]hotmail.com, misschien is het wat voor jullie.